سنجر خان [گه وره پیاوانی کورد(بزرگان کرد) , ]

سنجرخان وزیری(سردار اکرم کورد)

سوالی میپرسم از تو....از تو که کوردی .....یا از تو که فارسی .......از همه ایرانیان ؟؟؟
هنوز زخمهای بر تن ملت کورد التیام نیافته است زخمهای جنگ و خون زخمهای بی مبالاتی زخم ناسپاسی و زخم تبلیغات و ....چرا ملت کورد و مردانش نامی بر تارک تاریخ میهنشان ندارند....
سردار جنگل را میشناسی؟..... رئیس علی دلواری را چه ؟ سردار ملی که بود میشناسی ؟ سالار ملی را هم.....؟
میدونم میشناسی مگر کسی هست از ایرانیان که این نامها را نشناسد ؟ تا میپرسی که سردار جنگل همه میدانند بله میرزا کوچک خان و....
اینها که بودند ؟ چکار کردند که اینقدر در سطور بالای تاریخ ایران جای دارند ؟؟ اینان نام آوران این مملکتند قهرمانان مبارزه با استعمار و خودکامگی . میرزا کوچک خان مبارز دوران تهاجم روسها و رئیس علی دلواری با انگلیسیها و پرتغالیها جنگید و هر دو در این راه کشته شدند...راه جهاد....
ولی آیا کسی هست که نام سنجر خان ( دلاور کورد ) را شنیده باشد ؟ آیا کسی هست بداند که این مرد کی بود و چکار کرد؟ شاید این نام را اولین بار است که میشنوی ولی من به تو میگویم که او که بود .

او یکه سوار دوران مبارزات ضد استعماری در کردستان بود . تعجب کردی؟ شاید فکر کردی که مگر کوردها هم با استعمار جنگیدند ؟ مگر آنها هم سرداری چون میرزا و... دارند ؟ حق داری ، تبلیغات دیگران و پول و نفوذ اینقدر زیاد است که جایی برای کوردهای بی ادعا و مظلوم باقی نمی ماند.

ادامه مطلب

       

       

انفال

زمان

از ۲۳ فوریه تا ۶ سپتامبر سال ۱۹۸۸ مکان کردستان عراق

 نتیجه
نابودی ۴۰۰۰ روستا و نسل‌کشی مردم غیر نظامی کرد
عرب کردن استان کردنشین کرکوک با مهاجرت اعراب جنوب به این منطقه

عملیات انفال، عملیاتی در سال ۱۹۸۸ تا ۱۹۸۹ بود که در جریان آن نیروهای رژیم بعث عراق که به طور مستقیم از صدام حسین تکریتی فرمان می‌گرفتند، بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ (۱۸۲٬۰۰۰ تن شامل ۸۰٬۰۰۰ بارزانی و چند ده هزار گرمیانی) کرد عراقی را قتل عام کردند.

بنا بر آمار تایید شده، در طی عملیات‌ هفت ماهه انفال از‌ فوریه‌ تا سپتامبر ۱۹۸۸، که‌ تنها در استانهای کرکوک، دیاله‌، نینوا و صلاح الدین، اجرا شد، بیش از ۳۰۰۰ روستا نابود و بیش از ۱۸۲۰۰۰ نفر مردم بی دفاع از سوی ارتش و ماموران امن و مخابرات عراق به‌ قتل رسیدند. در همین راستا نیز شهرهای حلبچه‌، طویلا، خورمال، سید صادق، پینجوین، قلعه‌ دیزه‌، سنگ سر، جوارتا، قلاچولان و ماوه‌ت به‌ تمامی ویران و از سکنه‌ خالی گردیدند.

استفاده از اسلحه شیمیایی و کشتار حلبچه در جریان عملیات انفال روی داد.

پس از حمله ایالات متحده آمریکا به عراق و دستگیری صدام حسین و برخی از همدستانش، وی و همدستانش به جرم جنایات ضد بشری و نسل کشی کردها در دادگاه ویژهٔ جرائم سران عراق مورد محاکمه قرار گرفتند.

****************

ئه‌نفال

ئەنفال پڕۆسەیەكی بەدناوی بەعسیەكان بوو، ئامانجی قڕكردنی بنەچەی كورد و سوتانی خاكی كوردستان و هەڵتەكاندنی ژێرخانی ئابووری و لاوازكردن و نەهێشتنی كەلتووری رەسەنی كورد بوو.

ئەنفال ئەو برینە قووڵەی جەستەی كوردە، كە هەرگیز سارێژ نابێ نەوە لە دوای نەوەی كورد، وەك یادەوەریەكی تاڵ لە مێژووی كورد، یادی دەكەنەوە لە هەمان كات تاجی سەروەری كوردە لە پێناوی ئازادی و سەرفرازی...

ناوی ئەنفال...

بەعسیەكان بەنیازی كۆمەڵكوژی كورد لە پڕۆسەیەكی بێ وێنەی نامرۆڤایەتی لە سەدەی بیستەم...

ڕەوایی دان بەو كارە لە ژێر ناوی ئەنفال ئەنجامیان دا...

ئەنفال سوورەتی هەشتەمی قورئانی پیرۆزە لە دوای جەنگی بەدری گەورە هاتە خوارەوە بەمەبەستی روونكردنەوەی دابەشكردنی ئەو غەنیمە و دەسكەوتانەی لە شەڕی كافرەكان دەكەوتە دەستی موسڵمانەكان وەك سامان و چەك و مەڕو ماڵات و ئافرەت.

بەلێكدانەوەی بەعس لە عەمەلیاتی ئەنفال كورد بەكافر و لەڕێ لادەر لە قەڵەم دراو سەرو ماڵی حەڵاڵ كرا!!

بڕیاری ئەنجامدانی ئەنفال

ئەنجومەنی (بەناوی سەركردایەتی شۆڕش) كە بەرزترین دەسەڵاتی بڕیار بوو لە عێراق و سەدام حوسێن سەرۆكی بوو، لە رێكەوتی 29ی ئاداری 1987 بڕیاری ژمارە 160ی دەركرد و بە پێی ئەو بڕیارە ئەنفال ئەنجامدەرێت. ئەنفال كردنی رۆڵەكانی سەلاحەدینی ئەیوبی كە قودسی بۆعەرەب رزگار كرد!! هەر پێش دەستپێكی پڕۆسەكە هێزەكانی سوپای عێراق ئازادبوون لە تۆپبارانی ئەو ناوچانەی كە رژێم ناوی نابوو ناوچە قەدەغەكراوەكان و كوشتنی زۆرترین ژمارەی ئەو خەڵكانەی لەو ناوچانەدا بوون، هەروەها بەپێی بڕیارێكی عەلی حەسەن مەجید ئەو شتومەك و سامانەی دەكەوێتە دەست جاشەكان بۆ خۆیان بێت جگە لە چەكە قورسەكان.

قۆناغەكانی پڕۆسەی بەدناوی ئەنفال

عەمەلیاتی ئەنفال لە 21/2/1988 دەستی پێكرد هەتا 6/9/1988 وماوەی 198 رۆژی خایاند...

پڕۆسەكە بە هەشت قۆناغ جێبەجێ كرا... بە بەشداری هێزەكانی فەیلەقی 1و 5و6و7و2و3ی سوپای عێراق و دەیان فەوجی خەفیفەی جاش و مەفرەزە خاسەی جاشەكان و هەواڵگری و سوپای میللی بەعس.

لەم پڕۆسەیەدا 200 هەزار هاووڵاتی كوردی سڤیل بوونە قوربانی و بەرەو دۆزەخەكانی بەعس بران لە ((تۆبزاوە و نوگرە سەلمان و دوبس و عەرعەر)) و بۆ هەتا هەتایە شوێن بزركران و هەندێكیان لە تاقیگەكانی رژێم چەكی كیمیاویان لەسەر تاقی كرابوویەوە...

هەروەها لەم پڕۆسەیەدا چوار هەزار گوندی كوردستان لەگەڵ زەویدا تەخت كران،لە گەلً سوتانی هەزاران رەز و باخ و كێڵگە و پڕكردنەوەی كارێز و كانی و رووخانی هەزاران مزگەوت و قوتابخانە و نەخۆشخانە...

وێڕای ئەوەی لەم پڕۆسەیە لە هەندێ شوێنی كوردستان لە گەرمیان و بادینان چەكی كیمیاوی بەكار هێنرا و لە قۆناغی هەشتەمی ئەنفال لە بادینان لەگەڵ گرتنی هاووڵاتیانی كورد هەر لەو شوێنەدا گوللەباران دەكران.. نەوەكانی ئەبوجەهل تینووی خوێن ڕشتن و تاڵانكردن بوون.. ئەمە كەلتووری سەدان ساڵەی ئەوانە.

رۆژی ئەنفال:

قۆناغی سێیەمی ئەنفال بەربڵاوترین شاڵاوی ئەنفال بوو ئەم قۆناغە لە 7/4/1988 لە رۆژی دامەزراندنی بەعس دەستی پێكرد و تا 20/4/1988 خایاند ولەم قۆناغەدا 600 گوند تەخت كران.. لەرۆژی 11/4/1988 خەڵكی چەمچەماڵ لە كاتی هاتنی كاروانی ئەنفال كراوەكان بەناو شارەكە دژی بەعسیەكان راپەڕین و نزیكەی 6 شەش هەزار كەسیان لە مردن رزگار كرد.

لە رۆژی 14/4/1988 لە گوندی ملە سوورە و كوڵە جۆی حاجی حەمەجان زۆترین ژمارەی خەڵكی ئەو دەڤەرە ئەنفال كران، بۆیە ئەو رۆژە هەموو ساڵێك یادی ئەنفالی تێدا دەكرێتەوە.

تاوانبارانی ئەنفال كێ بوون:

تاوانباری یەكەم سەدام حوسێن بوو پاشان عەلی كیمیاوی و ئینجا بە پلەی دووەم جاشە كوردەكان بوون كە بەشدار و جێ بەجێ كەر و چاوساغی هێزەكانی رژێم بوون.. بۆ نموونە لە شاڵاوی قۆناغی سێ یەم موستەشاری فەوجێكی جاش كە ئێستاماوە 2600 هاووڵاتی كوردی ئەنفال كردووە. هەروەها وەفیق سامەڕائی نزار خەزرەجی و سوڵتان هاشم و بارق عەبدوڵلا و یونس محەمەد و جەواد زەنون سابیر دووری و هیشام سەیاح فەخری و ...تاد پێشڕەوی پڕۆسەی بەدناوی ئەنفال بوون...

دوای ئەم پڕۆسەیە دوولە سەر سێی خاكی كوردستان بووە ناوچەی قەدەغەكراو واتە هەر كەسێ لەو ناوچانەدا بوایە خوێنی حەڵال بوو... ئابووری و كشتوكاڵی كوردستان لە بنەوە هەڵتەكێنرا...

(منبع: هیوا ئەحمەد محەمەد-کوردۆساید)

تصاویر انفال

       

هوره

انسانها در طول تاریخ برای حیات زنده و پویا و سبز خویش به کارها و یا نوآوری هایی دست زده اند که برای ما شگفتی را به ارمغان آورده است . آواز ، موسیقی و نواهای نخستین بشری و ابتدایی همانا کشف انسان برای التزاز و بهتر زیستن بوده است از جمله نواهای و آواز های نخستین که گاه آنرا به اهورا مزدا مرتبط دانسته اند "هوره" است. اینکه خواستگاه اصلی این آواز بی بدیل کجا بوده است . به روشنی بر ما روشن نیست . اما بی شک می توان گفت کسانی که این آواز را حفظ و صیانت کرده اند کردها بوده اند و از ان جمله کلهر ها . بی شک از فرم امروزی آن نیز می توان به اعماق تاریخ سفر کرد و جدای از جدل های نا عالمانه آنرا به قبل از "اورمزد " منتسب نمود و مرتبط دانست . نوا و آوازی بدون ساز و ابزارهای موسیقی و نیز بی ارتباط نبودن آن با کوه و جنگل و زندگی ساده ی عشایر کرد و کلهر مرا بر آن باور داشت که تصور کنم این آواز متعلق به قبل از اهورا مزدا بوده است و در زمان اهورا مزدا این نوا و آواز تقریبا شکل جدید و آیینی به خود می گیرد و برای "اورمزد " آوازی به نام " اهوره " نواخته می شده است . حاصل تلاش و پژوهش در شناساندن این آواز اولیه بشری مرا بر آن داشت تا این آواز و نوا را با آواز های سنتی و اولیه ی سرخ پوستان مقیم کانادا و آواز های سنتی و ابتدایی افریقای جنوبی مقایسه کنم و نتایج حاصل از این بررسی این تصور مرا قوت بخشید تا باور داشته باشم که این آواز و نوا جزء آواز های اولیه ی بشر بوده است.

بررسی تطبیقی و مقایسه ای "هه هه هاها هه هه هاها" ha ha hA hA ha ha hA hA

سرخ پوستان مقیم کانادا و "هو هو هو هو هو هو هو " hu hu hu hu hu huhu

آفریقایی ها و "ها هه ها هه ها هه ها هه " hA ha hA ha hA hahA ha

که یکی از مقام های هوره امروزی مناطق کلهر نشین کردستان ایران می باشد و پاره ی نخست هوره در آن مقام خاص است . این باور را بیشتر تقویت می کند که این آواز جزء ابتدایی ترین شکل نواهای بشری بوده است و تصور افرادی که آنرا متعلق به زمان اهورا مزدا می دانند نه اینکه ارزشمند نباشد که در نوع خود بسیار حائز اهمیت و در خور توجه و ارزش است اما باور اینجانب این است که این آواز قدمتی بیشتر دارد و ا نواهای نخستین بشری بوده است و یادگار بشر نخستین است.

لازم به ذکر است که شکل آیینی هوره در زمان اهورا مزدا خود جای تحقیق و پژوهش بسیار می طلبد بدین معنا که در زمان اهورا مزدا این آواز تقریبا شکل آیینی بخود گرفته و از ویژگی های آن دوره تغییر هوره هم اکنون می توان به دست در گوش نهادن اشاره کرد که شکلی آیینی است و قاریان کتب مقدس نیز وقتی می خواهند از کتابهای آسمانی و آیینی قرائت کنند دست در گوش می نهند و اینکه بعضی ها را عقیده بر این است که "هوره" بر گرفته از پاره ی نخست "اهورا مزدا " است این خود جای سپاس دارد اما اگر بتوان تصور کرد که هوره جزء آواز های نخستین بشر است آنگاه می توانیم از آن آواز و نوا ، آواز های نخستین بشری چون ﺌ ﺌ ئا ئا ﺌ ﺌ ئا ئا ، هوو هوو هاها هو هو هاها، استنباط کنیم

Hu hu hA hA hu hu hA hA aa AA aa AA

اما اینکه این آواز در زمان اهورا مزدا شکل ابتدایی خویش را رها کرده و منظم تر گشته و تقریبا با مضامینی مختلف در آمیخته است جای هیچ شک و گمانی را برایمان باقی نمی گذارد . از این بحث بگذرم و آنرا برای مجال دیگر و مقالی دیگر بگذارم. در این پی نوشت بر آنم تا یکی از ویژگی های هوره را مورد بررسی قرار دهم که به تازگی بر بنده آشکار گشته است و تا به حال در این مورد مطلبی را جایی ندیده و نخوانده ام.

«پاوه چ » اصطلاحی است در هوره که هوره خوان یا هوره چر به هنگام خواندن ابیات هجایی و فولکلور از وزن ریتمیک بیت خارج می گردد و واژه ، اصطلاح ، جمله و یا حتی مصرعی موزون را می آورد که به آن "پاوه چ" می گوئیم. این اصطلاح را در آثار متعدد هوره از هوره خوانهای مشهور و معروف کلهر برسیده و پژوهیده ام و نمونه های "پاوه چ" را از اثار هوره خوانهای کلهری چون ز نده یاد علی نظر منوچهری ، عبد العزیز ، زنده یاد یاسم یاسمی ، زنده یاد ابراهیم حسینی و صید قلی کشاورز انتخاب کرده که قابل تامل و تعمق اند . حال چرا این ویژگی های را برای "هوره" بر شمردیم و چرا این ویژگی در هوره بو جود آمده است در تحقیقی که انجام گرفته است در آینده در اختیار علاقه مندان قرار خواهد گرفت . اصطلاحات و ویژگی های هوره را که مطالبی خواندنی و شنیدنی می باشند در مقالات آتی تقدیم خوانندگان خواهد شد حال نمونه هایی از "پاوه چ" در هوره هنرمندان "هوره چر " را در ذیل می آورم .

ادامه مطلب

       

بابا تاهیر عوریان

له باره ی قه بر باوه تاهییروه دوو بۆچوون هه یه:

1-گڵکۆی باوه تاهیر له هه مه دان لای قه بری ئیمام زاده حاریسه.
2-له شاری خۆره م ئاوای لۆرستان بیناێک به نێوی "بقعه باوه" هه یه که زۆربه ی خه ڵکی ئه و شاره بۆچوونیان وایه که شوێنی له دایک بوونی باوه تاهیر بووه،له مه رکه زی شار له رۆژئاوای قه ڵای "فلک الافلاک"له قه راغ ماڵه کۆنی مه لا ئه بوو(آخوندابو)قه برێک هه یه که ئه ڵێن ئه ویش قه بری شاعێرباوه تاهیره.

سه رچاوه :

دایره المعارف کردی "مامۆستابۆره که یی"
دیوانی "باباطاهر"چاپی 1373
و..

شیعری بابا تاهیر (شعر بابا طاهر)

       

شعر نوی کردی

شعر در میان اکثر ملتها و زبانها مراحل و سبکهای مختلفی را پشت سر گذاشته است که با توجه به مقتضیات زمان و مکان این انواع شعری متفاوت ازیکدیگر بوده اند هرچند این تغییر وتحول را می توان سیر تکاملی شعر نامید اما گاها این تحول رو به افول نهاده است و آنچان که شاید وباید نتوانسته است دورانهای گذشته را از نظر شعری پر بار تر نماید به عنوان نمونه آثار شعری شاعرانی نظیر مولوی و حافظ و سعدی در ادبیات فارسی و یا نالی و محوی و مولوی کرد در ادبیات کردی هنوز هم بی بدیل و یکه تاز می باشند با این وجود بنا به دلایلی شعر کلاسیک و عروضی در اکثر زبانهای شرقی روز به روز رونق خود را از دست داد و رو به سوی شعر نو آورد . از این دلایل می توان به تغییر درمضمون و محتوای اشعار اشاره نمود مضامینی نظیر اجتماعی و سیاسی دیگر آنگونه که شاعر امیدوار بود در قالبهای کهن ریخته نمی شد و شاعر گاه با مشکلات در ادای آنچه در نظر داشت روبه رو بود از دیگر علتهای این تغییر شعری آشنایی با غرب و آثار غربیها بود . بر اثر ترجمه اشعار و کتابهای آنان ادیبان ما نیز رو به سوی شعر نو آوردند . شعر نو که از معیارها و پیامدهای مدرنیته می باشد که به همراه دیگر فاکتورهای مدرن رو به سوی شرق نهاد فاکتورهای نظیر :

ادامه مطلب

       

ژیانی له‌تیف هه‌ڵمه‌ت (زندگینامه لطیف هلمت )